Het gaat om een historisch vaandel uit de 18e eeuw dat in het voorjaar van 2024 werd ontdekt in de pastorie en sindsdien zorgvuldig werd geconserveerd binnen de transitdepotwerking van Erfgoedcel Denderland.
“We hopen dat dit vaandel mensen opnieuw bewust maakt van de rijkdom die in onze kerken aanwezig is. Erfgoed leeft pas echt wanneer het gezien en gewaardeerd wordt.”, klinkt het enthousiast.
Erfgoedzorg in beweging
De herontdekking en herwaardering van het vaandel illustreert hoe belangrijk een doordachte erfgoedzorg is, zeker in een periode waarin veel kerken en kerkelijke gebouwen een nieuwe invulling krijgen.
Sarah Smeyers, schepen van Erfgoed van Stad Aalst (N-VA):
“Dit project toont hoe we als stad, samen met partners zoals Erfgoedcel Denderland, actief zorg dragen voor ons erfgoed. Zelfs kwetsbare en vergeten objecten krijgen zo opnieuw een plaats en betekenis binnen onze gemeenschap.”
“Dit project toont hoe we als stad, samen met partners zoals Erfgoedcel Denderland, actief zorg dragen voor ons erfgoed. Zelfs kwetsbare en vergeten objecten krijgen zo opnieuw een plaats en betekenis binnen onze gemeenschap.”
Ook vanuit Erfgoedcel Denderland wordt het belang van deze aanpak benadrukt.
Caroline De Meerleer, voorzitter Erfgoedcel Denderland:
“Met onze transitdepotwerking willen we vermijden dat waardevol erfgoed verloren gaat tijdens momenten van verandering. Dit vaandel is daar een treffend voorbeeld van: wat jarenlang verborgen bleef, krijgt vandaag opnieuw betekenis.”
“Met onze transitdepotwerking willen we vermijden dat waardevol erfgoed verloren gaat tijdens momenten van verandering. Dit vaandel is daar een treffend voorbeeld van: wat jarenlang verborgen bleef, krijgt vandaag opnieuw betekenis.”
Ontdekking tijdens erfgoedinventarisatie
De vondst gebeurde naar aanleiding van de opmaak van een roerende erfgoedinventaris van de kerk in het voorjaar van 2024. Dergelijke inventarissen brengen alle verplaatsbare erfgoedobjecten systematisch in kaart en vormen een essentieel instrument voor het beheer van kerkelijke collecties.
Bij de voorbereiding van de verkoop van de pastorie werd ook daar de aanwezige inboedel onderzocht. In een vergeten hoekje trof men een zwaar beschadigd vaandel aan, dat vermoedelijk al meer dan 50 jaar verborgen lag.
Uitzonderlijk authentiek textiel
Uit verder onderzoek bleek dat het vaandel, ondanks de zware schade, uitzonderlijk authentiek bewaard is gebleven.
Erfgoedconsulent Hilke Arijs van Erfgoedcel Denderland licht toe: “Wat dit vaandel zo bijzonder maakt, is dat het nooit werd hersteld of aangepast. Daardoor beschikken we vandaag nog over de oorspronkelijke 18e-eeuwse stof, wat uiterst zeldzaam is voor textiel uit die periode.”
Opmerkelijk is bovendien dat het vaandel vervaardigd is uit een burgerlijke stof, vermoedelijk Zuid-Franse zijde. Luxueuze stoffen, vaak afkomstig van kleding van welgestelde families, werden immers vaak hergebruikt in religieuze objecten.
Hilke Arijs licht toe:
“Dergelijke hergebruikte stoffen geven ons vandaag zo ook inzicht in de burgerlijke mode van de 18e eeuw. Dat maakt dit vaandel extra waardevol.”
“Dergelijke hergebruikte stoffen geven ons vandaag zo ook inzicht in de burgerlijke mode van de 18e eeuw. Dat maakt dit vaandel extra waardevol.”
Transitdepotwerking: behoud van authenticiteit
De erfgoedcel nam de zorg voor het vaandel op binnen haar transitdepotwerking, waarbij erfgoed tijdelijk wordt veiliggesteld en behandeld in situaties van verandering, zoals bij de verkoop of herbestemming van gebouwen.
Binnen deze werking werd bewust gekozen voor conservering in plaats van restauratie. Het doel was om de historische authenticiteit maximaal te bewaren en verdere achteruitgang te voorkomen.
Gedurende meer dan een jaar werkten drie vrijwilligers, onder begeleiding van twee textielrestauratoren, aan een uiterst minutieuze behandeling. Het vaandel werd zorgvuldig ontstoft en gereinigd, waarna losse vezels via een gespecialiseerd procédé werden gefixeerd op een steunweefsel dat visueel aansluit bij de originele stof. Ook de geschilderde medaillons werden gereinigd, evenwel zonder retouches.
Zoals Hilke Arijs benadrukt: “We hebben er bewust voor gekozen om de schade zichtbaar te laten. Die sporen maken deel uit van de geschiedenis van het object en getuigen van eeuwenlang gebruik.”
Trots erfgoed voor Baardegem
Vandaag kan het vaandel opnieuw bewonderd worden in de kerk van Baardegem. Het vormt een uniek en tastbaar stuk geschiedenis voor de lokale gemeenschap. Op maandag 20 juli zal het vaandel officieel worden ingehuldigd na de Margaretha-ommegang.
Dank aan vrijwilligers
Bijzondere dank gaat uit naar de vrijwilligers, die met grote toewijding en precisie vele uren investeerden in het behoud van dit uitzonderlijke erfgoedstuk. Werkten mee aan het vaandel: Ann Vervoenen, Amanda Heggestadt, Anika De Brucker.
Over Erfgoedcel Denderland:
Erfgoedcel Denderland is de regionale dienstverlener voor cultureel erfgoed in Aalst, Lede, Ninove, Haaltert, Erpe-Mere en Denderleeuw. Een van de belangrijkste doelstellingen van de erfgoedcel is om het cultureel erfgoed van Denderland te ontsluiten en online toegankelijk te maken.
