Alle 60 historische sterren in de Sint-Martinuskerk zijn in een mum van tijd verkocht geraakt. Daarmee zamelden het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK) en de Stad Aalst maar liefst 64.000 euro in voor de restauratie van het monumentale drieluik.
Wat begon als een publieksinitiatief groeide uit tot een warm gedragen erfgoedbeweging. Aalstenaars en erfgoedliefhebbers engageerden zich massaal om mee te investeren in het behoud van een van de belangrijkste kunstwerken uit het Aalsterse patrimonium.
Volgende stap: sterren signeren op 4 en 5 maart
De actie kijgt deze week een bijzonder vervolg. Op 4 en 5 maart worden alle sterschenkers uitgenodigd in de Sint-Martinuskerk om hun ster persoonlijk te signeren. Nadien worden de sterren opnieuw bevestigd aan het gewelf van de kerk, waar ze blijvend zullen schitteren als symbool van gezamenlijke betrokkenheid.
Elke schenker wordt zo letterlijk deel van het restauratieverhaal. Wanneer het gerestaureerde drieluik in de toekomst zijn definitieve plaats krijgt in de kerk, zullen de sterren boven het werk herinneren aan deze unieke solidariteitsactie.
Een bewogen geschiedenis
Het monumentale drieluik De Prediking van Johannes de Doper, vermoedelijk geschilderd door Frans Pourbus de Jonge, dateert uit het einde van de 16de of het begin van de 17de eeuw. Het toont drie scènes uit het leven van Johannes de Doper: zijn prediking, de doop van Christus en zijn marteldood.
In 2023 won het werk overtuigend de publieksstemming van de Erfgoed Challenge, met 12.753 stemmen. Daarmee werd het geselecteerd als hoofdwinnaar en komt het in aanmerking voor restauratie in de ateliers van het KIK in Brussel.
Een grondig vooronderzoek, gefinancierd door de Fondation Périer-D’Ieteren, bracht verschillende problematieken aan het licht: barsten in de paneelstructuur, verfverlies en een sterk verdonkerde vernislaag. Daarnaast blijken grote delen van het schilderij volledig overschilderd.
Het verwijderen van deze latere toevoegingen is een uiterst zorgvuldig en tijdsintensief proces. Het volledige restauratietraject wordt dan ook geraamd op ongeveer 600.000 euro.
Wat gebeurt er met de opbrengst?
De overschilderingen zijn niet alleen bijzonder tijdrovend om te verwijderen, ze belemmeren bovendien elke correcte appreciatie van het kunstwerk. De latere toevoegingen zijn immers van zeer lage kwaliteit en doen afbreuk aan de oorspronkelijke artistieke waarde.
Wetenschappelijke beeldvorming, onder meer via Macro-XRF-scans, toont gelukkig aan dat de originele verflaag nog aanwezig is. De analyses bevestigen bovendien dat de kwaliteit van de oorspronkelijke schildering uitzonderlijk hoog is.
De 64.000 euro die via de Sterrenactie werd ingezameld, zal in de tweede jaarhelft van 2026 concreet worden ingezet voor de realisatie van minstens vijf zogenaamde ‘kijkvensters’.
Concreet betekent dit dat op het middenluik en op de binnenzijden van beide zijluiken, in zorgvuldig geselecteerde zones — meestal vierkante of rechthoekige vlakken — de overschilderingen verwijderd zullen worden. In deze afgebakende zones ontstaat een zogenaamd ‘kijkvenster’: een venster waarin de oorspronkelijke verflaag opnieuw zichtbaar en bestudeerbaar wordt.
Deze kijkvensters zullen de buitengewone kwaliteit van de originele schildering opnieuw tastbaar maken voor het publiek. Parallel daaraan wordt de fondsenwerving verdergezet, via stichtingen, particuliere schenkers en bedrijven. Een erkenning van het kunstwerk als Vlaams Topstuk zou daarbij de kroon op het werk kunnen vormen.
Een gemeenschap die haar erfgoed laat stralen
De massale steun voor het drieluik bewijst hoe sterk Aalstenaars zich verbonden voelen met hun erfgoed. Parochies, erfgoedverenigingen, scholen en het stadsbestuur mobiliseerden zich om stemmen te verzamelen en later ook sterren te adopteren.
Schepen van Erfgoed Sarah Smeyers: “Het moge duidelijk zijn dat dit werk een bijzonder uniek en kwalitatief stuk is. Dankzij de steun van zo veel Aalstenaars kan het broodnodige restauratiedossier nu eindelijk opgestart worden. Op termijn zal het dus terugkeren naar de Sint-Martinuskerk, dichtbij onze Rubens die óók volledig gerestaureerd zal zijn.”
Ook pastoor-deken Hans Vandenholen is bijzonder verheugd om het welslagen van het project: “Het overweldigende succes van de sterrenactie toont aan hoe sterk de de Aalstenaars betrokken zijn bij de restauratie van hun Sint-Martinuskerk. De glans van de sterren aan het gewelf versterkt nog de waardigheid en de uitstraling van dit unieke Godshuis. Sint-Martinus is een plaats waar de hemel de aarde raakt!”
Met de volledige verkoop van de 60 sterren schrijft Aalst een nieuw hoofdstuk in het verhaal van dit meesterwerk. Dankzij deze gezamenlijke inspanning krijgt De Prediking van Johannes de Doper een toekomst in een gerestaureerde Sint-Martinuskerk, gedragen door de gemeenschap zelf.
