Op de gemeenteraad van vanavond staat de ontwerpakte tot eigendomsoverdracht van de Sint-Jozefkerk geagendeerd. Eerder was de kerkfabriek bij de stad komen aankloppen voor bijkomende financiering. De geplande restauratie van de toren zou 3,2 miljoen kosten in plaats van de aanvankelijk inschatte 1,4 miljoen. De vraag was of de stad 1,8 miljoen kon bijpassen. Het stadsbestuur was niet bereid om dit te doen voor een gebouw waarvan het geen eigenaar was. Dit leidde tot de denkpiste waarbij de stad de restauratie op zich zou nemen in ruil voor een eigendomsoverdracht.
Eind november bracht verder onderzoek aan het licht dat de kerk in nog veel slechtere staat was dan aanvankelijk was gedacht. Waar de aandacht eerst was toegespitst op vallende leistenen en brokstukken van het dak van de toren, werd er een nog veel groter probleem duidelijk: het houten gebinte van het dak van het schip bleek na tientallen jaren van waterinsijpeling en aanvreting door insecten in zo een slechte staat dat het binnen afzienbare tijd zou instorten. Niemand kon voorspellen wat er dan zou gebeuren met de dertig meter hoge muren van het schip. Het stadsbestuur nam dringende veiligheidswerken om de veiligheid van de aangrenzende school, de omwonenden en de voorbijgangers te verzekeren. Er worden veiligheidsnetten over het dak van de toren en het schip gespannen en de volledige kerk wordt van binnenuit gestut. Die maatregelen alleen kosten de stad al meer dan 2 miljoen.
“Er zijn vandaag nog altijd mensen die zeggen dat we de risico’s overdrijven. Het is die lichtzinnige mentaliteit en die nalatigheid die ons vandaag gebracht heeft waar we staan,” zegt een verontwaardigde schepen Karim Van Overmeire (N-VA). “De kerk is veel te groots gebouwd en men heeft deels minderwaardige materialen gebruikt. Ze staat ingesloten door gebouwen. Tientallen jaren is er geen onderhoud gebeurd en op het einde van het verhaal schuift men het probleem door naar het stadsbestuur.”
Voor een restauratie op kosten van de stad lijkt er geen draagvlak te bestaan: niet in het schepencollege maar ook niet in de gemeenteraad. “Niemand moet ons de les komen spellen over erfgoed. Kijk naar Schotte, de Sint-Martinuskerk, Utopia, het belfort,… Op de site Stadhuis en Pupillen zijn investeringen gepland om het erfgoed te beschermen en de ontwikkeling zal gebeuren met veel aandacht voor de historische gebouwen,” merkt schepen Van Overmeire op, “Maar er zijn grenzen: we kunnen als stadsbestuur geen financiële zelfmoord plegen omwille van de nalatigheid van anderen. Een partij die naar de verkiezingen trekt met de restauratie van Sint-Jozef als programmapunt, zal maar een kort programma hebben. Er is dan gewoon geen geld meer om nog iets anders te doen. Na de restauratie stelt zich trouwens de vraag wat je met zo’n kolossaal gebouw gaat aanvangen en hoe je het gaat onderhouden. Als men iemand anders vindt om de kerk te restaureren: prima voor mij, maar dit is een dossier dat de draagkracht van een stad als Aalst overstijgt.” De schepen wijst bovendien op de precedentswaarde: “Hoe zit het met de andere kerken? En welk signaal sturen we naar eigenaars van erfgoed? Laat de zaak maar verkommeren want uiteindelijk neemt de stad het wel over? Ik denk niet dat dit de juiste boodschap is.”
Van Overmeire wil in elk geval een dossier opbouwen om de beschermingsbesluiten op te heffen. “De bescherming is in 1997 ingevoerd om het verval van de kerk tegen te gaan, maar die strategie is duidelijk niet gelukt. Net omwille van de bescherming worden werken complexer en duurder. Zolang de kerk beschermd is, kan je ook niet denken aan tussenoplossingen waarbij je bijvoorbeeld de toren nog zou houden als landmark.”
Theoretisch zijn er voor de stad vier scenario’s: restaureren op kosten van de stad, alleen de toren houden, de volledige kerk slopen of enkel de veiligheid verzekeren. “Er zit helaas geen enkel goed scenario bij en een eigendomsoverdracht is in dit stadium niet meer aan de orde,” meent Van Overmeire. “Ik wil de komende maand gebruiken om een beter zicht te krijgen op de financiële kostprijs en de maatschappelijke voor- en nadelen van elk scenario. In januari moet de gemeenteraad dan beslissen met de informatie die we op dat ogenblik hebben. Want de tijd tikt: elke dag lopen de kosten op terwijl de situatie van het dak slechter wordt. Als kerstcadeau kan dit dossier wel tellen. Er zit niet eens een mooie strik rond. Aanbevolen lectuur voor mensen die ’s nachts graag wakker liggen.”
